Tolerancja i przemoc

System władzy sułtanów osmańskich opierał się na kombinacji dwóch czynników - tolerancji i przemocy. Mniejszości mogły wyznawać swoje religie, natomiast porządku prawnego strzegła armia uzbrojonych niewolników. Państwo Omańczyków było silnie zbiurokratyzowane, administracja była świecka, jednak władcy korzystali ze wsparcia arystokracji religijnej, tzw. ulemów, czyli muzułmańskich teologów. Tradycyjne szkoły ulemów były nie tylko ośrodkami edukacji, w pewnym sensie pełniły też rolę sądów, tylko tam bowiem można było znaleźć biegłych w prawie koranicznym. Na wschodzie, w Persji, po odparciu ostatnich ataków wojsk Timura w roku 1500 rządy przejęła dynastia Safawidów. Safawidzi wywodzili się z powstałego w XIII w. ascetycznego bractwa sufitów. W dwa wieki później szyici perscy zaczęli nawoływać do stworzenia wielkiej armii i uderzenia na inne państwa muzułmańskie. Wyznawców innych odłamów islamu uważali oni po prostu za niewiernych. W 1501 roku, Ismail, głowa rodu Safawidów, obwołał się szachem Iranu. Szyityzm stał się religią panującą w Persji a szach Ismail I ogłosił, że jest wysłannikiem Boga. Do Iranu sprowadzeni zostali szyiccy ulemowie i stworzy l i tam niezwykle wpływową elitę, odpowiedzialną za edukację religijną.